Poradnik

  1. Start
  2. /
  3. Poradnik
  4. /
  5. Kapitał obrotowy. Definicja i charakterystyka

Kapitał obrotowy należy do jednego z kluczowych pojęć z punktu widzenia zarządzania przedsiębiorstwem. O czym więc należy pamiętać, budując kapitał zakładowy i administrując nim? Odpowiadamy na te pytania w poniższym artykule

Spis treści

  1. Kapitał obrotowy – podstawowe informacje
  2. Kapitał obrotowy brutto i netto – czym się różnią?
  3. Optymalny poziom kapitału obrotowego
  4. Zarządzanie kapitałem obrotowym – różne możliwości
  5. Bez analizy nie ma właściwej strategii
  6. Zakończenie

Prowadząc własny biznes, trzeba brać pod uwagę różnorodne okoliczności, nieraz z pozoru niezwiązane z bieżącym funkcjonowaniem firmy. Teza ta znajduje potwierdzenie, chociażby na gruncie konieczności określenia właściwego poziomu kapitału obrotowego w przedsiębiorstwie. Powinien on mieć wartość niezbędną dla zapewnienia jego właściwego funkcjonowania oraz zachowania perspektyw na rozwój. A więc co to jest kapitał obrotowy i jak nim prawidłowo zarządzać?

Kapitał obrotowy – podstawowe informacje

W pierwszej kolejności warto podkreślić, że kapitał obrotowy należy do kategorii pojęć przede wszystkim ekonomicznych. Jednocześnie jest to jedna z najważniejszych kategorii pozwalających określić bieżącą kondycję przedsiębiorstwa, zwłaszcza w perspektywie możliwych perturbacji płynności finansowej.

Według najbardziej popularnych ujęć przez kapitał obrotowy rozumie się nadwyżkę bieżących środków przedsiębiorstwa nad aktualnymi zobowiązaniami. Przy czym chodzi tu o całość zobowiązań. Tym samym obliczając wartość kapitału obrotowego, należy ściśle odnosić się do sytuacji danego przedsiębiorstwa. Natomiast do najczęściej występujących zobowiązań związanych z prowadzeniem praktycznie każdej firmy można zaliczyć:

  • Pensje pracowników;
  • Należności publicznoprawne (zwłaszcza podatkowe oraz wobec Zakładu Ubezpieczeń społecznych);
  • Wierzytelności instytucji finansujących (przede wszystkim banków)

Jednocześnie należy pamiętać, że przy obliczaniu kapitału obrotowego bierze się pod uwagę tylko te aktywa, które znajdują się w przedsiębiorstwie przez okres krótszy, niż 12 miesięcy.

Zobacz także: Zadatek a zaliczka – jakie są różnice? Wyjaśnia ekspert

Kapitał obrotowy brutto i netto – czym się różnią?

Kapitał obrotowy – co to jest, zostało skrótowo wyjaśnione powyżej – jest niezbędny do zapewnienia bieżącego funkcjonowania przedsiębiorstwa. W końcu tego rodzaju nadwyżka stanowi swoistą poduszkę finansową, która amortyzuje ewentualne trudności wynikające m.in. z zatorów płatniczych. Przedsiębiorca – niestety – właściwie nigdy nie ma pewności, że jego klient ureguluje wszystkie należności za zakupione dobra i usługi. W przypadku problemów ze „ściągalnością” należności kapitał obrotowy pozwala na zapewnienie pokrycia bieżących kosztów działalności. Dlatego niekiedy określa się go, jako kapitał pracujący.

kapitał obrotowy firmy - brutto i netto

Jednak kwestię tę należy doprecyzować. Otóż kapitał pracujący to w istocie kapitał obrotowy netto, a więc nadwyżka aktywów obrotowych uzyskana po odjęciu zobowiązań bieżących. Tym samym kapitał obrotowy netto może posłużyć do finansowania aktywów obrotowych. Poza tym poziom kapitału obrotowego netto jest podstawową kategorią wpływającą na ryzyko utraty płynności finansowej przez przedsiębiorstwo. Oczywiście struktura kapitału pracującego może być różnorodna, ale zawsze stanowi pokłosie charakteru prowadzonej działalności. W typowych sytuacjach w grę wchodzą np. zgromadzone produkty i towary czy należności i inwestycje krótkoterminowe.

Natomiast kapitał obrotowy brutto, czy też środki obrotowe, to bieżące aktywa przedsiębiorstwa, które używa się w jego codziennej działalności. Należy pamiętać, że pojęcie kapitału obrotowego nie jest jednolicie ujmowane w literaturze ekonomicznej. Stąd przedstawione tu tezy należy uznać za pewne uogólnienia.

Optymalny poziom kapitału obrotowego

W związku z tym nie ma wątpliwości, że zapotrzebowanie na kapitał obrotowy w każdej firmie jest czymś oczywistym. Zwłaszcza z punktu widzenia wspomnianej już jego funkcji polegającej na zabezpieczeniu ciągłości działalności przedsiębiorstwa. Z tego też względu określenie odpowiedniego poziomu takiego kapitału jest jednym z najważniejszych zadań każdego managera.

Przede wszystkim zbyt niski poziom kapitału obrotowego stanowi zagrożenie nawet przy stosunkowo niewielkich perturbacjach. Wówczas może okazać się, że przedsiębiorca po prostu nie ma z czego sfinansować swojej działalności, co z kolei otwiera pytanie o konieczność zadłużenia się. Z drugiej jednak utrzymywanie zbyt wysokiego poziomu kapitału obrotowego stanowi zagrożenie dla rozwoju przedsiębiorstwa, gdyż w praktyce oznacza to swoiste „zamrożenie” środków.

Dlatego przy ustalaniu optymalnej wysokości tegoż kapitału należy wziąć pod uwagę mnóstwo okoliczności. Wśród najważniejszych wymienia się pozycję rynkową firmy, wartość jej zobowiązań, perspektywy na terminowe uregulowanie należności przez dłużników czy wysokość sprzedaży. Jeżeli sprzedaż wzrasta, a jednocześnie wydłużają się terminy płatności przez klientów, wysokość kapitału obrotowego należy zwiększyć. Jednak reguła ta nie ma charakteru absolutnego. Jakie więc strategie zarządzania kapitałem obrotowym wybrać?

Zarządzanie kapitałem obrotowym – różne możliwości

Zarządzanie kapitałem obrotowym – co wynika z powyżej postawionych tez – powinno sprowadzać się przede wszystkim do określenia jego optymalnej wysokości. Musi ona z jednej strony gwarantować bezpieczeństwo w prowadzeniu działalności gospodarczej, z drugiej zaś zapewniać odpowiedni poziom inwestowania zarabianych środków.

Oczywiście – właściwie, jak w każdym przypadku opracowywania strategii zarządzania – w praktyce zdarzają się różnorodne podejścia. Od najbardziej zachowawczych, aż do zakładających bardzo odważne inwestowanie środków. W pierwszym przypadków najczęściej chodzi po prostu o utrzymywanie w przedsiębiorstwie sporych zapasów gotówki czy aktywów pozwalających na jej szybkie pozyskanie. Dzięki temu – w razie trudności – prowadzący firmę od razu może sięgnąć po zgromadzone zapasy. Jednak poważnym minusem takiego działania jest „zamrażanie” sporej gotówki.

Przeciwne strategie – jak nietrudno się domyślić – zakładają odmienne podejście, poprzez inwestowanie przeszło połowy środków. Jasne jest, że tego rodzaju strategia zakłada wiele ryzyk, jednak powodzenie przeprowadzonych inwestycji może doprowadzić do dynamicznego rozwoju prowadzonej działalności gospodarczej.

Oczywiście przy obieraniu strategii zarządzania kapitałem obrotowym znaczenie ma nie tylko przyjęta filozofia inwestowania, ale również odpowiednie balansowanie strukturą zadłużenia czy gromadzonymi zapasami. Właściwie każdy przedsiębiorca powinien starać się, aby pozyskiwanie źródeł finansowania dla prowadzonej działalności gospodarczej nie przekraczały bezpiecznego poziomu, a zwłaszcza nie prowadziły do zagrożenia popadnięcia w spiralę zadłużenia. Także w tym obszarze możemy mieć do czynienia zarówno z podejściem konserwatywnym, jak i otwartym na większe ryzyko.

Przeczytaj również: Oddłużanie firmy krok po kroku. Omawiamy dostępne możliwości

Bez analizy nie ma właściwej strategii

Właściwie niemożliwie jest przyjęcie odpowiedniej strategii zarządzania kapitałem obrotowym bez niezwykłe dokładnej i wszechstronnej analizy sytuacji przedsiębiorstwa. Przeprowadzając ją, należy wziąć pod uwagę zarówno kondycję samej firmy, jak i jej otoczenia – w tym zwłaszcza czynników wpływających na daną branżę czy ogólnej sytuacji gospodarczej. A więc ilość zmiennych, jakie należy wziąć pod uwagę, jest mnóstwo. Pominięcie zaś nawet wydawać by się mogło drobnych, może oznaczać fiasko całej analizy.

Ponadto badając jaki sposób zarządzania kapitałem obrotowym jest najlepszy dla danego przedsiębiorcy, należy zastanowić się, jakie jest zapotrzebowanie na kapitał obrotowy netto. Jest to niezbędne do tego, aby ocenić możliwe kształtowanie się formy ekonomicznej firmy w krótkookresowej perspektywie oraz jej zmiany w dłuższym okresie.

Zakończenie

Pojęcie kapitału obrotowego – choć niezwykle istotne z punktu widzenia zarządzania przedsiębiorstwem – nie zostało jednoznacznie zdefiniowane. Najczęściej wyróżnia się kapitał obrotowy brutto i netto. Bez względu jednak na szczegółowe rozważania teoretyczne określenie właściwej wartości kapitału obrotowego w danej firmie jest jedną z najważniejszych kwestii pozwalających – mówiąc w pewnym uproszczeniu – na zdecydowanie, jaki poziom środków należy zachować na czarną godzinę, a jaki może zostać przeznaczony na inwestycje.