Poradnik

  1. Start
  2. /
  3. Poradnik
  4. /
  5. Klauzula i rygor natychmiastowej wykonalności. Definicje...

Czym jest rygor natychmiastowej wykonalności? Od czasu wszczęcia sprawy przed sądem do wykonania kończącego ją orzeczenia przeważnie mija sporo czasu. Jednak można go skrócić, a jednym z lepszych mechanizmów do osiągnięcia tego celu jest skorzystanie z rygoru natychmiastowej wykonalności. Na czym on polega?

Spis treści:

  1. Co to jest rygor natychmiastowej wykonalności?
  2. Kiedy można skorzystać z rygoru natychmiastowej wykonalności?
  3. Procesowe aspekty rygoru natychmiastowej wykonalności
  4. Zawieszenie rygoru: czy i kiedy jest możliwe?
  5. Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji
  6. Warto pamiętać!

Na każdą sprawę – czy to przed sądem, czy też przed organem administracji – potrzebny jest, i to przeważnie niekrótki, czas. Jednocześnie jej zakończenie – orzeczeniem sądu, czy decyzją administracyjną – bardzo często otwiera kolejne postępowanie, tym razem egzekucyjne. To z kolei jeszcze bardziej wydłuża oczekiwanie na ostateczne załatwienie sprawy i wszystkich wynikających z niej skutków. Dobrym sposobem na przyspieszenie tych procedur jest uzyskanie rygoru natychmiastowej wykonalności wyroku lub decyzji. Kiedy można z niego skorzystać?

Co to jest rygor natychmiastowej wykonalności?

Samo wygranie sprawy cywilnej – np. o zapłatę – nie powoduje, że wyrok może od razu zostać wykonany, tzn. że można przejść do jego przymusowej egzekucji. Podstawowym warunkiem rozpoczęcia postępowania egzekucyjnego – które najczęściej prowadzi komornik sądowy – jest uprawomocnienie się wyroku bądź postanowienia sądu. Chodzi tu przede wszystkim o sytuacje, w których orzeczenie nie zostało zaskarżone do sądu wyższej instancji za pomocą apelacji bądź zażalenia. W związku z tym ani wyrok, ani postanowienie – co do zasady – nie nadają się do egzekucji w czasie, w którym można je zaskarżyć. Przeważnie chodzi o termin siedmiu bądź czternastu dni, liczonych od dnia ogłoszenia bądź doręczenia orzeczenia.

KPR – baner formularz kontaktowy

Dopiero wówczas, gdy orzeczenie jest prawomocne – a więc, mówiąc specjalistycznym językiem, nie może zostać zaskarżone za pomocą zwyczajnych środków zaskarżenia – można rozpocząć starania o jego przymusową egzekucję. W tym celu przeważnie konieczne jest nadanie orzeczeniu klauzuli wykonalności. Bez niej komornik nie przystąpi do egzekucji. Stąd nawet złożenie wniosku, ale niedołączenie do niego orzeczenia z klauzulą wykonalności nie spowoduje wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Powyższe zasady mają charakter ogólny, a w praktyce istnieje od nich szereg wyjątków. Jednym z nich jest tzw. rygor natychmiastowej wykonalności. Rozwiązanie to polega na tym, że orzeczenie sądu – a także decyzja administracyjna – mogą zostać wykonane natychmiast po ich wydaniu. Oznacza to więc brak konieczności oczekiwania na ich uprawomocnienie się. Jednak rygor natychmiastowej wykonalności został zastrzeżony dla wyjątkowych sytuacji, stąd warto wiedzieć kiedy można z niego skorzystać.

Kiedy można skorzystać z rygoru natychmiastowej wykonalności?

Rygor ten – zgodnie z przepisami KPC – został zarezerwowany dla następujących wyroków:

  • zasądzających alimenty – co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za 3 miesiące;
  • zasądzających roszczenie uznane przez pozwanego;
  • zasądzających należności pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, ale tylko w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika
  • zaocznych, uwzględniających powództwo.
Procesowe aspekty rygoru natychmiastowej wykonalności

W tych przypadkach klauzula natychmiastowej wykonalności jest wydawana z urzędu, a więc niejako automatycznie. Tym samym nie ma potrzeby składania wniosku o nadanie tego rodzaju rygoru. Niezależnie od tego sąd może, ale nie musi nadać swojemu orzeczeniu rygor natychmiastowej wykonalności. Wówczas konieczne jest złożenie przez zainteresowanego stosowanego wniosku. Chodzi tu o nadanie tego rygoru wyrokom zasądzającym należność z weksla, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona, oraz jeżeli uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania.

Rygor natychmiastowej wykonalności może zostać nadany również wówczas, gdyby opóźnienie w wykonaniu wyroku albo znacznie utrudniłoby jego realizację, albo narażało powoda na szkodę. To oczywiście zawsze wymaga dokonania przez sąd indywidualnej oceny okoliczności konkretnego przypadku. Trzeba przy tym pamiętać, że klauzuli natychmiastowej wykonalności nie nakłada się w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa oraz wówczas, gdyby z jej nałożenia mogła wyniknąć niepowetowana szkoda dla pozwanego. Przy czym ostatnia z tych reguł nie znajduje zastosowania do wyroków zasądzających alimenty, w zakresie, w jakim sąd nadaje im z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności. 

Procesowe aspekty klauzuli natychmiastowej wykonalności

W przypadkach, w których rygor natychmiastowej wykonalności może zostać nałożony jedynie na wniosek można się o niego ubiegać już w piśmie inicjującym postępowanie, a więc np. w pozwie. Nie ma przeszkód, aby tego rodzaju wniosek złożyć także wówczas, gdy sąd nakłada ten rygor z urzędu. Ponadto sąd ma prawo uzależnić udzielenie klauzuli natychmiastowej wykonalności od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia. O tym, jak to zabezpieczenie będzie dokładnie wyglądało, decyduje sąd, który wśród dostępnych możliwości ma:

  • wstrzymanie wydania powodowi rzeczy odebranych pozwanemu lub sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu;
  • wstrzymanie sprzedaży zajętego majątku ruchomego. 

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego sprzedaż lub przejęcie na własność zajętej nieruchomości wstrzymuje się z urzędu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Rygor natychmiastowej wykonalności obowiązuje zawsze już od chwili ogłoszenia wyroku, a jeżeli takiego ogłoszenia nie było – od chwili podpisania sentencji orzeczenia. Natomiast natychmiastowa wykonalność wygasa z chwilą ogłoszenia lub podpisania sentencji orzeczenia zmieniającego albo uchylającego wyrok, lub postanowienie  o natychmiastowej wykonalności wyroku. Ale tylko w takim zakresie, w jakim nastąpiła zmiana albo uchylenie „pierwotnego” orzeczenia, do którego odnosiła się klauzula natychmiastowej wykonalności. 

Zawieszenie rygoru – czy i kiedy jest możliwe?

Możliwe jest także zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności. Rozwiązanie to odnosi się do wydania wyroku zaocznego. W takich sprawach pozwany może ubiegać się o zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności, do czego konieczne jest:

  • wykazanie, że wyrok ten został wydany z naruszeniem przepisów o dopuszczalności jego wydania, albo
  • uprawdopodobnienie przez pozwanego, że jego niestawiennictwo się w sądzie było niezawinione, a jednocześnie przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego.
Procesowe aspekty rygoru natychmiastowej wykonalności

Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji

Natychmiastową wykonalność można zastosować także do decyzji administracyjnych. Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego rygor natychmiastowej wykonalności decyzji może zostać nadany tylko wówczas, gdy:

  • jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego,
  • albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami,
  • bądź też ze względu na inny interes społeczny, lub wyjątkowo ważny interes strony.

W przypadku, gdy chodzi o ostatnią z tych okoliczności organ ma prawo zażądać od strony odpowiedniego zabezpieczenia. 

Rygor natychmiastowej wykonalności jest nadawany jedynie tym decyzjom, od którym stronom służy odwołanie. Co istotne, zgodnie z przepisami, może on zostać nadany także po wydaniu decyzji. Wówczas jednak organ musi wydać osobne postanowienie, na które stronie służy zażalenie. 

Warto pamiętać! 

Rygor, o którym mowa – zarówno orzeczenia sądu, jak i decyzji organu administracji – pozwala od razu przejść do etapu egzekucji, nie czekając na uprawomocnienie się orzeczenia/decyzji i nadanie im klauzuli wykonalności. Jest to rozwiązanie wyjątkowe, które może zostać zastosowane jedynie w ściśle określonych przypadkach. Niekiedy rygor nadaje się z urzędu. Zawsze jednak przed tym trzeba szczegółowo rozważyć okoliczności konkretnego przypadku. 

KPR – baner formularz kontaktowy