Tymczasowy nadzorca sądowy – kim jest i jakie są jego zadania?

Ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego służy zabezpieczeniu majątku dłużnika na etapie rozpoznawania wniosku upadłościowego i restrukturyzacyjnego. Co należy wiedzieć o działalności tego organu? Odpowiadamy w poniższym artykule.

Spis treści

1. Tymczasowy nadzorca sądowy – najważniejsze informacje
2. Tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym
3. Tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu upadłościowym
4. Skutki ustanowienia tymczasowego nadzorcy sądowego
5. Wynagrodzenie tymczasowego nadzorcy sądowego
6. Zakończenie

Zarówno postępowanie upadłościowe, jak i restrukturyzacyjne może zakończyć się sukcesem, czyli osiągnięciem celów stawianych przez ustawodawcę dla tego rodzaju spraw. Jest to możliwe jednak tylko wtedy, gdy dłużnik dysponuje odpowiednim majątkiem. Z tego względu na etapie rozpoznawania przez sąd wniosków o otwarcie tych postępowań – w przypadku procedur restrukturyzacyjnych rozwiązanie to stosuje się jedynie w ściśle określonych przypadkach – sąd może ustanowić tymczasowego nadzorcę sądowego. Jego podstawowym zadaniem jest zabezpieczenie majątku dłużnika. Jakimi kompetencjami dysponuje tymczasowy nadzorca, aby móc osiągnąć ten cel?

Tymczasowy nadzorca sądowy – najważniejsze informacje

Tymczasowy nadzorca sądowy jest pozasądowym organem postępowania upadłościowego oraz restrukturyzacyjnego. Jego podstawowym zadaniem jest prawidłowe zabezpieczenie majątku dłużnika w czasie postępowania. Dotyczy to zarówno rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości, jak i przeprowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech tymczasowego nadzorcy sądowego jest właściwie ich zbieżność na gruncie przepisów Prawa Upadłościowego oraz Prawa Restrukturyzacyjnego. Różnice występujące pomiędzy regulacjami tych aktów prawnych w przedmiotowym zakresie w istocie dotyczą przede wszystkim odmiennego charakteru każdego z tych postępowań. Należy jednocześnie pamiętać, że w przypadku postępowań restrukturyzacyjnych ustawodawca umożliwił ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego jedynie w ściśle określonych rodzajach spraw.

Funkcję tymczasowego nadzorcy sądowego można powierzyć jedynie osobie posiadającej licencję doradcy restrukturyzacyjnego. Wiąże się to ze znaczeniem tego organu dla biegu ewentualnej sprawy upadłościowej lub restrukturyzacyjnej, jak i dla obrotu gospodarczego,

Przeczytaj także: Doradca restrukturyzacyjny – jakie ma kompetencje i jak nim zostać?

Tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym

Tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym może zostać powołany w dwóch przypadkach:

• W postępowaniu o otwarcie postępowania układowego;
• W postępowaniu sanacyjnym.

W każdym z nich zarówno postanowienie sądu o ustanowieniu tymczasowego nadzorcy, jak i o zmianie osoby pełniącej funkcję tego organu czy jej odwołaniu, obwieszcza się. W praktyce ma to bardzo duże znaczenie właściwie dla bezpieczeństwa wszystkich kontrahentów restrukturyzowanego dłużnika – nie tylko tych, którzy zostali objęci postępowaniem. W końcu powołanie przedmiotowego organu determinuje szereg ograniczeń dłużnika w możliwości zarządzania swoim majątkiem.

W przypadku postępowania o otwarcie sprawy układowej tymczasowy nadzorca sądowy – podobnie jak dłużnik – ma prawo wnioskować do sądu o zawieszenie postępowań egzekucyjnych. Dotyczy to czynności prowadzonych w celu dochodzenia należności objętych z mocy prawa układem oraz o uchylenie zajęcia rachunku bankowego. Jednak sąd ma prawo wykonać je tylko wówczas, gdy są one niezbędne do osiągnięcia celów postępowania układowego. Przy czym należy pamiętać, że jeżeli sąd zdecyduje o uchyleniu zajęcia rachunku bankowego, ma także obowiązek ustanowić tymczasowego nadzorcę sądowego. Oczywiście o ile organ ten nie został powołany wcześniej.

Również w postępowaniu o otwarcie sanacji sąd ma prawo zabezpieczyć majątek dłużnika przez powołanie przedmiotowego organu. Także w tym przypadku postanowienie to – analogicznie, jak postanowienia dotyczące zmiany i odwołania tymczasowego nadzorcy – podlegają obwieszczeniu. Co prawda zakres uprawnień, jakie posiada tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu sanacyjnym – a dokładniej w postępowaniu o otwarcie tej procedury – jest nieco inny, niż przy procedowaniu wniosku o otwarcie postępowania układowego. Jednak zawsze podstawowym celem jego działalności jest zabezpieczenie majątku restrukturyzowanego dłużnika.

W obydwu ze wskazanych tu postępowań tymczasowy nadzorca sądowy ma obowiązek co miesiąc złożyć sądowi sprawozdanie ze swojej działalności. Może w nim ująć szereg kwestii, np. ocenę swojej współpracy z dłużnikiem. Często też opisywane są ewentualne przeszkody stawiane przez niego w wykonywaniu uprawnień tymczasowego nadzorcy. Poza tym ma on uprawnienia i obowiązki takie jak nadzorca sądowy.

Tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu upadłościowym

Tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu upadłościowym może zostać ustanowiony na etapie rozpoznawania wniosku o ogłoszenie upadłości. A więc już po złożeniu do sądu przedmiotowego wniosku, ale jeszcze przed jego merytorycznym rozpoznaniem. Również na gruncie przepisów Prawa upadłościowego fundamentalnym zadaniem tymczasowego nadzorcy sądowego jest zabezpieczenie majątku dłużnika.

Podobnie, jak w unormowaniach Prawa restrukturyzacyjnego, również na gruncie Prawa upadłościowego ustawodawca zdecydował, że postanowienia odnoszące się do powołania i działalności tego organu będą podlegać obwieszczeniu. Z tego względu obwieszcza się postanowienie o ustanowieniu tymczasowego nadzorcy sądowego, odwołaniu albo zmianie osoby tymczasowego nadzorcy sądowego. Dotyczy to także informacji o uprawomocnieniu się postanowienia o uchyleniu zabezpieczenia przez odwołanie tymczasowego nadzorcy sądowego.

Nieco inaczej, niż w przypadku spraw restrukturyzacyjnych na gruncie upadłości przedstawia się kwestia przygotowywania przez tymczasowego nadzorcę sprawozdań ze swojej działalności. W postępowaniu w przedmiocie rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości to sąd decyduje o tym, czy tymczasowy nadzorca będzie zobowiązany do przygotowania takiego sprawozdania. Jeżeli tak, trzeba będzie w nim zawrzeć przede wszystkim informacje na temat stanu finansowego dłużnika, rodzaju i wartości jego majątku. Niezbędne są też przewidywane koszty postępowania upadłościowego. Sąd wyznacza także termin na złożenie tego sprawozdania.

Zobacz również: Kim jest sędzia-komisarz i jaka jest jego rola?

Skutki ustanowienia tymczasowego nadzorcy sądowego

Jak już kilkakrotnie podkreślałem zadaniem tymczasowego nadzorcy sądowego w postępowaniu restrukturyzacyjnym i upadłościowym jest zabezpieczenie majątku dłużnika. W związku z tym do jego obowiązków należy w pierwszym rzędzie:

• Nadzorowanie czynności podejmowanych przez dłużnika;
• Kontrola przedsiębiorstwa dłużnika;
• Utrzymywanie jego majątku w niepogorszonym stanie.

Tymczasowy nadzorca sądowy w postępowaniu upadłościowym oraz restrukturyzacyjnym powoduje ograniczenie dłużnika w przysługującym mu prawie zarządu jego majątkiem. Po ustanowieniu tego organu dłużnik co do zasady jest uprawniony jedynie do podejmowania czynności zwykłego zarządu. Na decyzje przekraczające ten zakres – pod rygorem ich nieważności – konieczne jest uzyskanie zgody tymczasowego nadzorcy sądowego. Warto pamiętać, że zgoda ta może zostać udzielna także po dokonaniu danej czynności. Jednak nie dłużej niż po 30. dniach. Natomiast ustanowienie tymczasowego nadzorcy w postępowaniu o otwarcie sanacji w ogóle pozbawia dłużnika prawa zarządu swoim majątkiem.

Wynagrodzenie tymczasowego nadzorcy sądowego

Tymczasowemu nadzorcy sądowemu za jego pracę przysługuje wynagrodzenie. Ustala się je na podstawie przepisów Prawa upadłościowego oraz Prawa restrukturyzacyjnego. Wynagrodzenie to ustala sąd, biorąc pod uwagę:

• Nakład pracy;
• Zakres czynności podejmowanych w postępowaniu;
• Stopień ich trudności;
• Czas pełnienia funkcji.

Wynagrodzenie tymczasowego nadzorcy sądowego ustala się w wysokości od jednej czwartej do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do jego dwukrotności.

Jednakże w szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może przyznać wynagrodzenie w wysokości do czterokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – ustalanego jak wyżej. Taką decyzję można podjąć tylko wówczas, gdy uzasadnia ją nakład pracy tymczasowego nadzorcy sądowego, zakres podjętych czynności, stopień ich trudności. Pod uwagę może być brany jest także czas pełnienia przez niego funkcji.

Zakończenie

Ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego – w celu zabezpieczenia majątku dłużnika, w stosunku do którego sąd proceduje wniosek o ogłoszenie upadłości bądź o otwarcie określonych spraw restrukturyzacyjnych – ma daleko idące skutki. Podstawową konsekwencją tej czynności jest ograniczenie dłużnika w prawie zarządu jego majątkiem. Dochodzi też poddanie właściwie wszystkich jego poczynań biznesowych ścisłej kontroli. Jeżeli tymczasowy nadzorca dostrzeże jakiekolwiek zagrożenia dla majątku dłużnika – także wynikające z jego działalności – ma obowiązek podjąć odpowiednie kroki w celu przeciwdziałania im.