Jak wygląda rozdzielność majątkowa po ślubie?

Rozdzielność majątkowa to jeden z najlepszych sposobów zabezpieczenia się małżonków na wypadek wystąpienia poważnych problemów finansowych. Dzięki tej umowie – popularnie nazywanej intercyzą – można uniknąć utraty całego majątku czy odpowiedzialności za długi współmałżonka. Szczegółowe kwestie związane z intercyzą wyjaśni w poniższym tekście radca prawny.

Dzięki temu artykułowi dowiesz się:

• Czym charakteryzuje się rozdzielność majątkowa i jakie przepisy mają do niej zastosowanie?
• Kiedy warto sięgnąć po intercyzę?
• Co zrobić, aby rozdzielność majątkowa przełożyła się na realną ochronę interesów każdego z małżonków.

Jak wygląda rozdzielność majątkowa po ślubie? To musisz zapamiętać:

• Rozdzielność majątkowa po ślubie najczęściej wynika z umowy majątkowej małżeńskiej, zawieranej przez obydwoje małżonków przed notariuszem. Taka umowa może zostać zawarta nawet przed ślubem, dzięki czemu ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej w ogóle nie powstanie.
• Dzięki rozdzielności majątkowej małżeńskiej każdy z małżonków gromadzi wyłącznie swój majątek i sam odpowiada za zaciągane przez siebie zobowiązania finansowe. Nie ma więc możliwości, aby ewentualne długi jednego z małżonków egzekwować z majątku drugiego z nich.
• Małżeńska umowa majątkowa po ślubie jest więc świetnym sposobem zabezpieczenia interesów finansowych przez małżonków. Chętnie wybierają ją nie tylko prowadzący własną działalność gospodarczą.

Małżeństwo to sformalizowany związek, a jego zawarcie powoduje szereg konsekwencji – również finansowych – dla samych małżonków. Ich klasycznym przykładem jest powstanie tzw. majątku wspólnego. Małżonkowie mają tu możliwość swobodnego podjęcia decyzji o odmiennym ustaleniu zasad łączących ich relacji majątkowych, chociażby przez wprowadzenie rozdzielności majątkowej, zwanej popularnie intercyzą. Zapraszam do zapoznania się z artykułem, w którym wyjaśnię, na czym dokładnie polega rozdzielność majątkowa i kiedy warto z niej skorzystać. 

Rozdzielność majątkowa po ślubie – podstawy prawne

Rozdzielność majątkowa po ślubie została uregulowana w ustawie z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z jego przepisami z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe, które nie zostały objęte wspólnością ustawową, należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Przykładowo do majątku wspólnego należą:

• pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
• dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
• środki zgromadzone na rachunkach  otwartych lub pracowniczych funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
• środki zgromadzone na koncie OIPE.

Dowiedz się więcej: NDA, Setback, One-Off – co oznaczają te oraz inne restrukturyzacyjne pojęcia?

Natomiast do majątku osobistego małżonków należą m.in.:

• przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
• wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
• przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
• przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków.

Jednocześnie powyższe zasady nie mają charakteru absolutnego, a małżonkowie samodzielnie mogą je zmodyfikować. Zgodnie z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą poprzez umowę zawartą w formie aktu notarialnego, wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową, lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa. W istocie przepis ten stanowi podstawę prawną dla wprowadzenia przez małżonków rozdzielności majątkowej. W tym miejscu warto postawić pytanie: rozdzielność majątkowa po ślubie – jak to zrobić?

Spis treści:

1. Rozdzielność majątkowa po ślubie – podstawy prawne
2. Intercyza – jak i kiedy zawrzeć?
3. Rozdzielność majątkowa ustanowiona przez sąd (tzw. przymusowa intercyza)
4. Rozdzielność majątkowa a finanse małżeńskie – praktyczne aspekty
5. Dlaczego warto rozważyć rozdzielność majątkową? – podsumowanie
6. FAQ

Intercyza – jak i kiedy zawrzeć?

Odwołując się do wcześniej wspomnianych informacji, nie ma wątpliwości, że:

• decyzja o zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej należy wyłącznie do małżonków. Nikt nie ma prawa narzucić im tej decyzji;
• do ważnego i skutecznego zawarcia intercyzy niezbędne jest zachowanie formy aktu notarialnego. Bez tego ustanowienie przez małżonków rozdzielności majątkowej jest po prostu niemożliwe;
• rozdzielność majątkowa może zostać wprowadzona właściwie w każdym czasie – zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w czasie jego trwania;
• prawem małżonków jest także rezygnacja z rozdzielności majątkowej oraz modyfikacja jej treści. Jednak w razie rozwiązania intercyzy w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

Przeczytaj także: Jak założyć jednoosobową działalność gospodarczą krok po kroku?

Tak naprawdę więc w większości przypadków to sami małżonkowie decydują o tym, czy nastąpi między nimi rozdzielność majątkowa po ślubie. Koszt sporządzenia aktu notarialnego w takich przypadkach najczęściej waha się między 550 a 600 złotych. Do tego należy doliczyć koszty ewentualnych odpisów takiej umowy.

Rozdzielność majątkowa ustanowiona przez sąd (tzw. przymusowa intercyza)

Rozdzielność majątkowa po ślubie – jak to zrobić okazuje się nie tylko kwestią woli małżonków wyrażonej w stosownej umowie – może zostać także orzeczona przez sąd. Wówczas mamy do czynienia z tzw. przymusową intercyzą. W takim przypadku intercyza majątkowa po ślubie jest wprowadzana zupełnie niezależnie od woli małżonków, a nawet przy ich sprzeciwie. Kwestię tę reguluje art. 52 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym:

• z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej,
• ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków,
• rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu,
• ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd na żądanie jednego z małżonków nie wyłącza zawarcia przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej. Jeżeli rozdzielność majątkowa została ustanowiona na żądanie wierzyciela, małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską po dokonaniu podziału majątku wspólnego lub po uzyskaniu przez wierzyciela zabezpieczenia, albo zaspokojenia wierzytelności, lub po upływie trzech lat od ustanowienia rozdzielności.

Tym samym wprowadzenie przymusowej rozdzielności majątkowej małżeńskiej możliwe jest w wielu różnych sytuacjach. Tak naprawdę formuła z „ważnych powodów” jest na tyle pojemna, że można pod nią podciągnąć naprawdę różnorodne okoliczności. Najczęściej jednak w grę wchodzi zbyt lekkomyślne podejście do zarządzania wspólnym majątkiem, wynikające z uzależnień bądź innego typu zaburzeń.

Rozdzielność majątkowa a finanse małżeńskie – praktyczne aspekty

Z praktycznego punktu widzenia rozdzielność majątkowa po ślubie, podobnie zresztą jak intercyza podpisana jeszcze przed zawarciem małżeństwa, oznacza, że:

• małżonkowie pozostają właścicielami majątku, który zgromadzą w czasie swojego związku, a więc w ogóle nie powstaje między nimi wspólność ustawowa (jeżeli intercyza została zawarta przed ślubem) lub przestaje istnieć;
• małżonkowie sami odpowiadają za zaciągnięte przez siebie zobowiązania. Innymi słowy: rozdzielność majątkowa co do zasady blokuje możliwość przeprowadzenia egzekucji komorniczej z majątku należącego do drugiego z małżonków.

W kontekście odpowiedzialności jednego z małżonków za zobowiązania drugiego po zawarciu intercyzy niezwykle istotne znaczenie ma art. 471 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. Oznacza to, że w interesie samych małżonków pozostaje poinformowanie swoich kontrahentów o podpisaniu umowy rozdzielności majątkowej. W przypadku zawierania kontraktów pisemnych, zwłaszcza w realiach biznesowych, warto zamieszczać w nich specjalną klauzulę, w której osoba pozostająca w związku małżeńskim informuje o fakcie istnienia rozdzielności majątkowej między nią a jej współmałżonkiem.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności prawnych i faktycznych, z którymi wiąże się rozdzielność majątkowa w trakcie małżeństwa, zdecydowanie najprostszym rozwiązaniem jest zawieranie tego rodzaju umów przed wstąpieniem w związek małżeński. Wówczas w ogóle nie dochodzi do powstania majątku wspólnego, co z kolei oznacza, że zawarcie małżeństwa praktycznie niczego nie zmienia w sytuacji finansowej małżonków.

Natomiast intercyza po ślubie przeważnie oznacza, że małżonkowie muszą w jakiś sposób podzielić się majątkiem, którego wspólnie się dorobili oraz „rozdzielić” odpowiedzialność za wspólnie zaciągnięte zobowiązania. To z kolei komplikuje zawieranie umowy majątkowej małżeńskiej.  Jednak w żadnym razie nie blokuje możliwości jej podpisania. Po prostu wprowadzenie w życie tego rodzaju decyzji małżonków wymaga większych i dalej idących przygotowań.

Dlaczego warto rozważyć rozdzielność majątkową? – podsumowanie

Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków pracuje tylko na własny rachunek: sam gromadzi majątek, decyduje o sposobie jego wydawania bądź inwestowania, a także samodzielnie odpowiada za zaciągnięte zobowiązania. Z tych względów intercyza jest szczególnie chętnie wybierana przez przedsiębiorców, którzy za jej pomocą chcą zabezpieczyć swój majątek przed utratą, np. w wyniku nierozważnych decyzji współmałżonka. Jednocześnie nie należy zapominać, że umowa rozdzielności majątkowej może zostać zawarta zarówno przez ślubem, jak i w trakcie trwania małżeństwa. Choć pierwsze z tych rozwiązań jest zdecydowanie prostsze, to jednak małżonkowie w każdej chwili mogą zdecydować się na intercyzę. Zawsze do jej zawarcia niezbędne jest zachowanie formy aktu notarialnego.

FAQ

1. Czy rozdzielność majątkowa małżeńska jest obowiązkowa po zawarciu małżeństwa?
Nie, rozdzielność majątkowa nie jest obowiązkowa. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność majątkowa, ale małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską, która wprowadza rozdzielność majątkową. Taka umowa może zostać podpisana przed ślubem lub w trakcie trwania małżeństwa.

2. Kiedy warto zawrzeć intercyzę?
Intercyza jest szczególnie polecana w sytuacjach, gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą, ma znaczny majątek osobisty, lub obawia się, że długi jednego z małżonków mogą wpłynąć na wspólny majątek. Zawartość intercyzy jest także korzystna, gdy małżonkowie mają różne podejście do finansów i chcą oddzielić swoje majątki.

3. Jakie są koszty związane z zawarciem intercyzy?
Koszt zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego waha się zwykle od 550 do 600 zł, a dodatkowo mogą pojawić się koszty za odpisy notarialne. Ceny te mogą się różnić w zależności od kancelarii notarialnej.

4. Czy rozdzielność majątkowa po ślubie może zostać zmieniona?
Tak, rozdzielność majątkowa może być zmieniona lub zniesiona w każdym momencie za zgodą obydwu małżonków. Wymaga to jednak zawarcia odpowiedniej umowy notarialnej. Zmiana umowy może dotyczyć zarówno zniesienia rozdzielności, jak i wprowadzenia innych rozwiązań majątkowych.

5. Jakie są konsekwencje rozdzielności majątkowej w przypadku długów jednego z małżonków?
W przypadku rozdzielności majątkowej małżonkowie nie odpowiadają za długi współmałżonka. Oznacza to, że długi zaciągnięte przez jednego małżonka nie mogą być egzekwowane z majątku drugiego małżonka, co stanowi ochronę przed finansowymi problemami współmałżonka.